Hoe het leven zichzelf organiseert.

Wat is de Systeem Theorie?

Volgens Joanna Macy is: ‘De grootste revolutie van onze tijd de manier waarop we de wereld zien. Het mechanistisch paradigma, dat de basis vormt van de ‘Industriële Groei Maatschappij’, kan niet meer op tegen het besef dat we behoren tot een levende, zelf-organiserende kosmos. De algemene systeemtheorie, ontstaan uit wetenschappen, brengt bewijsvoeringen aan die de oude levensbeschouwing uit traditionele culturen en inheemse leringen bevestigen. De aarde leeft, haar bewustzijn is alles doordringend. Alle wezens zijn onze verwanten. Dit besef verandert onze perceptie over wie we zijn en wat we nodig hebben, over hoe we vanuit vertrouwen kunnen samenwerken aan een levens- onderhoudende en duurzame toekomst’.

Onderstaande tekst is een vrije vertaling uit Joanna Macy’s boek ‘Coming back to life’ over de systeemtheorie.

Hoe het leven zichzelf organiseert.
Door het verschuiven van hun focus op relaties in plaats van op afzonderlijke entiteiten, maakte wetenschappers rond de helft van de 20 ste eeuw een verbazingwekkende ontdekking – althans verbazingwekkend voor de mainstream Westerse geest. Ze ontdekten dat de natuur zichzelf organiseert. Of liever gezegd, in de veronderstelling dat dit het geval zou zijn, stelden ze hoge eisen over hoe de basisbeginselen van het zelforganiserend organisme zich voordoen. Ze vonden deze beginselen of systemische eigenschappen verbazingwekkend in hun eenvoud en standvastigheid binnen het waarneembare heelal, dit zowel binnen sub-organische, biologische en ecologische systemen als binnen mentale en sociale systemen. De diversiteit en intelligentie van levensvormen, ontstaat uit de interactieve stroming of wisselwerking tussen materie en energie. De eigenschappen van open systemen die dit mogelijk maken, kunnen we indelen in vier belangrijke punten:

  • Een systeem is een Geheel

Elk systeem, van atoom tot sterrenstelsel, is een geheel. Dit betekent dat dit geheel niet te herleiden valt tot de componenten ervan. Haar onderscheidend karakter en capaciteiten vloeien voort uit de interactieve relaties tussen de onderdelen. Deze wisselwerking is synergetisch (samenwerkend) van aard. Het genereert ‘inherente eigenschappen’ en nieuwe mogelijkheden., die niet voorspelbaar zijn uit de aard van de afzonderlijke delen, net zoals de eigenschap ‘natheid’ niet kan voorspelt worden uit waterstof en zuurstof vooraleer ze in verbinding treden. Deze eigenschap van open systemen dagen de universele toepasbaarheid van de Tweede Wet van Thermodynamica uit die de hoeksteen vormt van onze klassieke wetenschappen. Deze wet berust zich op entropie, zijnde de idee dat al het leven afstevent op afbouw en vernietiging.

  • Een systeem is zelfonderhoudend / zelfregulerend.

Ondanks de voortdurende stroming tussen materie-energie en informatie, of eerder net daardoor, zijn open systemen in staat om hen eigen evenwicht te handhaven. Op grond van deze capaciteit, die Von Bertalanffy ‘flux-equilibrum’ (flux-evenwicht) noemde, kunnen systemen zichzelf reguleren om zich aan te passen aan veranderende omgevingsomstandigheden. Deze homeostatische (evenwichtsbrengende) functie komt tot stand doordat een systeem de effecten van haar eigen gedrag registreert en vergelijkt met haar eigen norm, zoals bijvoorbeeld een thermostaat dit doet. Je moet het bekijken als een feedback-mechanisme van negatieve of afwijkings-verminderende feedback. Dit is hoe we bijvoorbeeld onze lichaamstemperatuur op peil houden, hoe we genezen van een wonde of hoe we leren fietsen. De Gaia theorie van James Lovelock is gebaseerd op dit gegeven.

  • Een systeem Evolueert.

Open systemen trachten niet enkel hun evenwicht te handhaven maar evolueren ook in complexiteit. Uitdagingen uit de omgeving zorgen ervoor dat een systeem zich ofwel ontbindt of zich reorganiseert rond een nieuwe aangepaste norm. Ook dit is een vorm van feedbackmechanisme. Het laat zien hoe leerprocessen functioneren en hoe wij evolueerden van amoebe tot complexe levensvormen. Maar als ons veranderend gedrag zich niet kan aanpassen tegenover de tegenmoedkomende uitdagingen, als het feedbackmechanisme het niet aankan, kan dit uitmonden in een ‘Runaway’. We spreken dan over een defect systeem.

  • Een systeem is opgebouwd uit Deelgehelen of Holons.

Elk systeem is een ‘holon’ of een deelgeheel. Dit betekent dat ieder holon een geheel vormt met eigen subsystemen en tegelijkertijd een integraal onderdeel vormt van een groter systeem. Holons vormen ‘genestelde hiërarchieën’, systemen binnen systemen, een veld binnen een veld. Elk nieuw holonistisch niveau, gaande van atoom naar molecule, van cel naar orgaan, van persoon tot familie, bevat eigenschappen van het voorgaande maar is niet reduceerbaar tot het voorgaande. Het is de interactie tussen de verscheidene holons die de capaciteit, eigenschappen of hoedanigheid van ieder holon bepaalt, niet de afzonderlijke onderdelen of holons.

Deze vorm van ‘genestelde hiërarchie’ mag niet verward worden met de gecontroleerde hiërarchieën uit onze samenleving waar regels en normen van bovenaf worden opgelegd. Bij een holonarchie (genestelde hiërarchie) genereert het systeem zich vanuit de ‘bodem naar boven’. De aanpassing ontstaat vanuit een samenwerking tussen de onderdelen, in wederzijds voordeel. Orde en differentiatie gaan hand in hand. De onderdelen diversifiëren zich als ze hun rollen coordineren en nieuwe mogelijkheden uitvinden.

Besluitvoering (door David Jelinek)
Bovenstaande bevindingen lijken soms heel erg logisch maar we mogen in deze niet vergeten dat het klassiek wetenschappelijk model vertrekt vanuit het onderzoeken en analyseren van onderdelen. Daarbij aanschouwd het klassiek wetenschappelijk paradigma het leven als objecten en materie. Het leven is volgens de systeemtheorie een intelligent systeem waarbij de ‘wisselwerking binnen en tussen’ de deelgehelen van uiterst belang is.

Als je dit vertaalt naar biologische, sociale en ecologische systemen dan wordt het duidelijk dat de samenhang, de wederzijdse afhankelijkheid en het co-creëren essentieel is voor zowel ons persoonlijk, intermenselijk en ecologisch welzijn. Niemand en niets leeft afgebakend ten opzichte van het andere. Als er een verstoring ontstaat op één niveau, dan heeft dit een uitwerking op het geheel. Maar ook het omgekeerde is in deze redenering van even groot belang: het verschuiven van ons idee van afgescheidenheid (ieder voor zich) naar het besef van samenwerking, kan op verscheidene niveaus een verandering teweeg brengen.

Een ware revolutie begint bij het inzicht dat ieder van ons een belangrijke schakel vormt binnen een systeem (cultuur) in crisis of ‘in runaway’, naar verandering of evenwicht. Alleen dan besef je dat de kracht of macht niet van bovenuit moet komen (politiek en multinationals) maar vanuit de bodem van de gemeenschap en het volk. Iedere evolutionaire stap in je persoonlijke of mondiale ontwikkeling gaat gepaart met wat psychiater Kazimierz Dabrowski  ‘positieve desintegratie’ noemt: het transformeren van de vorige fase (crisis) in een volgende. Op dit moment beleven we op mondiaal niveau een transitieproces, dat kan nu eenmaal niet zonder de nodige crisismomenten, pijnpunten en het gevoel van sterfte. De natuur toont ons dat na elke herfst (afbraak), de winter een rust en stiltepunt brengt om van daaruit te ontwaken in een nieuwe lente. Dit zal echter niet vanzelf gebeuren, wij bepalen allen samen de koers van het systeem.

© Joanna Macy, ‘Coming back to life’ 
© Vertaling, David Jelinek

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Artikels Bewustzijn. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s